ડમી બિડરો અને બનાવટી ઊંચી બોલી સામે સરકારનો કડક પ્રહાર

સાદી રેતીના બ્લોકની ઈ-હરાજીમાં થતી ગેરરીતિ રોકવા ડિપોઝિટ 0.05%થી વધારીને 1% કરવામાં આવી

ગુજરાતમાં સાદી રેતીના બ્લોકોની ઈ-હરાજી પ્રક્રિયાને વધુ પારદર્શક અને જવાબદાર બનાવવા રાજ્ય સરકારે મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય લીધો છે. ઈ-હરાજીમાં અવાસ્તવિક રીતે ઊંચી બોલી લગાવી બાદમાં બ્લોક ન સ્વીકારતા બિડરો સામે હવે આર્થિક રીતે કડક જોગવાઈ લાગુ કરવામાં આવી છે.

નવા નિયમ પ્રમાણે ઈ-હરાજીમાં ભાગ લેતી વખતે ભરવાની ડિપોઝિટ બ્લોકના જથ્થાના મૂલ્યના 0.05%થી વધારીને 1% કરવામાં આવી છે. એટલે કે ડિપોઝિટની રકમમાં 20 ગણો વધારો થયો છે.

કેવી રીતે થતી હતી ગેરરીતિ?

સમાચાર અહેવાલ અનુસાર, કેટલાક કિસ્સાઓમાં ઈ-હરાજી દરમિયાન ચોક્કસ લોકો દ્વારા રેતીના બ્લોક માટે બજારની વાસ્તવિક સ્થિતિ કરતાં ઘણી ઊંચી બોલી લગાવવામાં આવતી હતી.

પરંતુ હરાજી પૂર્ણ થયા બાદ સૌથી ઊંચી બોલી લગાવનાર બિડર દ્વારા જરૂરી રકમ ભરવામાં આવતી નહોતી અને બ્લોક સ્વીકારવામાં આવતો નહોતો. તેના કારણે:

• કાયદેસર રીતે બ્લોકની ફાળવણી અટકી જતી હતી.

• સરકારને રોયલ્ટી અને અન્ય આવકનું નુકસાન થતું હતું.

• રેતીનો બ્લોક લાંબા સમય સુધી સત્તાવાર રીતે કાર્યરત થતો નહોતો.

• ગેરકાયદેસર રેતી ઉપાડ અને ખનીજ ચોરી માટે તક ઊભી થતી હતી.

• સાચા અને ગંભીર વ્યવસાયિક બિડરો સ્પર્ધામાંથી બહાર થઈ જતા હતા.

આ પ્રકારની પદ્ધતિમાં ડમી બિડરો દ્વારા ઊંચી બોલી લગાવી બ્લોકની કાયદેસર ફાળવણી ખોરવવાનો પ્રયાસ થતો હોવાની આશંકા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે.

પંચમહાલના 9 રેતી બ્લોકથી મામલો સામે આવ્યો

અહેવાલ મુજબ પંચમહાલ જિલ્લામાં સાદી રેતીના કુલ 9 બ્લોક માટે ઓનલાઇન ઈ-બિડિંગ પ્રક્રિયા હાથ ધરવામાં આવી હતી. કેટલાક બ્લોકોમાં સ્થાનિક બજારભાવની સરખામણીએ અત્યંત ઊંચી અને અવાસ્તવિક બોલી લગાવવામાં આવી હતી.

બોલી જીત્યા પછી પણ સંબંધિત બિડરો દ્વારા આગળની જરૂરી પ્રક્રિયા પૂર્ણ કરવામાં આવી નહોતી. પરિણામે બ્લોક સરકારને પરત સોંપવા જેવી સ્થિતિ સર્જાઈ હતી.

આ ઘટનાઓને ધ્યાનમાં રાખીને રાજ્ય સરકારે ઈ-હરાજીની ડિપોઝિટ સંબંધિત નિયમ વધુ કડક બનાવ્યો છે.

0.05%ના બદલે હવે 1% ડિપોઝિટ

અગાઉ ડિપોઝિટની રકમ ખૂબ ઓછી હોવાથી કોઈ બિડર ઊંચી બોલી લગાવ્યા બાદ બ્લોક સ્વીકાર્યા વિના પાછો હટી જાય તો તેને મોટું આર્થિક નુકસાન થતું નહોતું.

હવે ડિપોઝિટ 1% કરવામાં આવતા:

• માત્ર ગંભીર અને આર્થિક રીતે સક્ષમ બિડરો હરાજીમાં ભાગ લેશે.

• ડમી નામથી ઊંચી બોલી લગાવવાનું મુશ્કેલ બનશે.

• હરાજી જીત્યા બાદ બ્લોક છોડી દેવાની પ્રવૃત્તિ ઘટશે.

• સાચા વ્યવસાયિકોને સમાન અને પારદર્શક તક મળશે.

• સરકારની રોયલ્ટી આવકનું રક્ષણ થશે.

• ગેરકાયદેસર ખનીજ ઉપાડ અને રેતીચોરી પર નિયંત્રણ લાવવામાં મદદ મળશે.

ખનિજ ઉદ્યોગ માટે જરૂરી સુધારો

ઈ-હરાજીનો મૂળ હેતુ ખનીજ બ્લોકોની પારદર્શક ફાળવણી, સરકારને યોગ્ય આવક અને કાયદેસર ખનિજ વ્યવસાયને પ્રોત્સાહન આપવાનો છે. પરંતુ ડમી બિડરો અને અવાસ્તવિક બોલીથી આખી પ્રક્રિયા પ્રભાવિત થાય તો તેનો સૌથી મોટો ભોગ પ્રામાણિક વેપારીઓ અને સરકાર બંને બને છે.

ડિપોઝિટમાં વધારો કરવાથી આવી ગેરરીતિ સામે મજબૂત આર્થિક અવરોધ ઊભો થશે. જોકે તેની સાથે બિડરની ઓળખ, આર્થિક ક્ષમતા, અગાઉની હરાજીનો રેકોર્ડ અને બ્લોક સ્વીકાર્યા બાદની કામગીરીનું ડિજિટલ મોનિટરિંગ પણ જરૂરી રહેશે.

KhanijBazaarનો અભિપ્રાય

ખનિજ ક્ષેત્રમાં પારદર્શિતા અને જવાબદારી વધારતો આ નિર્ણય આવકારદાયક છે. ઈ-હરાજીમાં માત્ર વાસ્તવિક ખરીદદારો અને ગંભીર વ્યવસાયિકો ભાગ લે તે સમગ્ર ઉદ્યોગના હિતમાં છે.

સરકારના નવા નિયમથી ડમી બિડરો દ્વારા ઊંચી બોલી લગાવી બ્લોકની ફાળવણી અટકાવવાની અને ત્યારબાદ ગેરકાયદેસર ખનીજ ઉપાડ માટે તક ઊભી કરવાની પ્રવૃત્તિ પર અસરકારક નિયંત્રણ આવી શકે છે.

પારદર્શક હરાજી, કાયદેસર ખનન અને જવાબદાર વ્યવસાય—ગુજરાતના ખનિજ ક્ષેત્રના ટકાઉ વિકાસ માટે આ ત્રણેય બાબતો અત્યંત જરૂરી છે.